TRI THỨC NGỮ VĂN
1. Truyện: là một loại tác phẩm văn học kể lại một câu chuyện, có cốt truyện, nhân vật, không gian, thời gian, hoàn cảnh diễn ra các sự việc.
2. Truyện đồng thoại
a. Khái niệm:
- Là tác phầm truyện.
- Đối tượng hướng tới: thiếu nhi.
b. Nhân vật: thường là loài vật hoặc đồ vật được nhân cách hoá. Cũng có thể con người là thần tiên, ma quỷ…
c. Cốt truyện: các sự kiện chính được sắp xếp theo một trật tự nhất định: có mở đầu, diễn biến và kết thúc.
d. Người kể chuyện: là nhân vật do nhà văn tạo ra để kể lại câu chuyện.
+ Ngôi thứ nhất.
+ Ngôi thứ ba.
e. Lời người kể chuyện và lời nhân vật:
- Lời người kể chuyện: thuật lại sự việc.
- Lời nhân vật: lời nói trực tiếp của nhân vật (đối thoại, độc thoại), tách riêng hoặc xen lẫn với lời người kể chuyện.
VĂN BẢN 1: BÀI HỌC ĐƯỜNG ĐỜI ĐẦU TIÊN
- Trích “Dế Mèn phiêu lưu ký” (Tô Hoài) -
I. Đọc – tìm hiểu chung
1. Tác giả: (1920-2014)
- Tên khai sinh: Nguyễn Sen
- Quê quán: Hà Nội
- Ông có vốn sống phong phú, năng lực quan sát và miêu tả tinh tế; lối văn giàu hình ảnh, nhịp điệu, ngôn ngữ chân thực, gần gũi với đời sống.
- Đóng góp cho nền văn học hiện đại hơn 100 tác phẩm, trong đó có nhiều truyện viết cho thiếu nhi: Võ sĩ Bọ Ngựa, Dê và Lợn…
2. Tác phẩm
a. Đọc
b. Xuất xứ: Trích từ tập “Dế Mèn phiêu lưu kí”
c.Thể loại: Truyện đồng thoại
d. Người kể chuyện - Ngôi kể:
- Ngôi kể thứ 1
- Người kể chuyện: Nhân vật Dế Mèn, xưng “tôi”
e. Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp miêu tả
II. Suy ngẫm và phản hồi
1. Bức chân dung tự họa của Dế Mèn
- Ngoại hình: Chàng Dế thanh niên cường tráng:
+ Càng: mẫm bóng.
+ Vuốt: cứng, nhọn hoắt.
+ Cánh: dài tận chấm đuôi.
+ Đầu: to, nổi từng tảng rất bướng…
+ Răng: đen nhánh.
+ Râu: dài, cong.
- Hành động:
+ Đạp phanh phách
+ Vũ cánh phành phạch
+ Nhai ngoàm ngoạp
+ Trịnh trọng vuốt râu
+ Đi đứng oai vệ…dún dẩy
(khoeo), rung…(râu)…
- Quan hệ của Dế Mèn với hàng xóm
+ Cà khịa (với hàng xóm)
+ Quát nạt (chị Cào Cào)
+ Đá ghẹo (anh Gọng Vó)
+ Chê bai, khinh thường, từ chối giúp đỡ Dế Choắt
- Dế mèn tự đánh giá về bản thân
+ Tự tin, biết chăm sóc bản thân, có ý thức ăn uống điều độ.
+ Tự nhận mình là người tài giỏi, ghê gớm, có thể đứng đầu trong thiên hạ
- Nghệ thuật: Sử dụng nhiều tính từ, động từ mạnh, từ láy, biện pháp nghệ thuật nhân hoá, trí tưởng tượng phong phú, đặc điểm đáng khen và đáng trách của Dế Mèn
à Nhận xét: Dế Mèn có cả nét đẹp và chưa đẹp
- Đẹp: Cường tráng, mạnh mẽ, yêu đời, tự tin
- Chưa đẹp: Kiêu căng, xốc nổi, hợm hĩnh, hung hăng tự phụ.
2. Lời nói, thái độ của Dế Mèn đối với Dế Choắt
- Cách xưng hô: Xưng hô là ta, gọi Dế Choắt là “chú mày”
- Lời miêu tả ngoại hình Dế Choắt:
+ Như gã nghiện thuốc phiện.
+ Cánh ngắn ngủn, râu một mẩu, mặt mũi ngẩn ngơ.
+ Hôi như cú mèo.
- Lời Dế Mèn nhận xét về nơi ở của Dế Choắt: cẩu thả, tuềnh toàng
- Lời từ chối mong muốn được giúp đỡ của Dế Choắt: phũ phàng "đào tổ nông thì cho chết"
-> Thái độ trịch thượng, khinh thường, thờ ơ không quan tâm.
=> Chân dung nhân vật không chỉ được thể hiện qua hình dáng, hành động mà còn thể hiện qua mối quan hệ với các nhân vật khác.
3. Cảm xúc, suy nghĩ của Dế Mèn:
* Sự việc trêu chị Cốc:
* Cái chết của Dế Choắt
+ Nguyên nhân: Vì DM trêu chị Cốc, chị Cốc nổi nóng và mổ chết DC để trút giận.
+ Thái độ của DC trước khi chết: Không hề trách móc mà còn ân cần khuyên nhủ bạn “Ở đời mà có thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không biết nghĩ sớm muộn cũng mang vạ và mình”
=> Dế Choắt là người tuy ốm yếu, nhỏ bé nhưng lại hiền lành, lương thiện; biết tôn trọng người khác, bao dung, nhân hậu, vị tha .
. Cảm xúc, suy nghĩ của Dế Mèn khi chứng kiến cái chết của dế Choắt
+ Sợ hãi: "tôi cũng khiếp, nằm im thít, hoảng hốt"
+ Ân hận: "anh mà chết là tại tôi ngông cuồng"
+ Hối lỗi: "Nào tôi đâu biết cơ sự lại ra nông nỗi này. Tôi biết làm thế nào bây giờ"
Nhận xét: tâm lý thay đổi từ thái độ kiêu ngạo, hống hách sang ăn năn, hối hận.
=> Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sinh động, hợp lí.
4. Bài học của Dế Mèn:
=> Ý nghĩa:
+ Bài học có ý nghĩa sâu sắc, là bài học sẽ đi theo DM suốt cả cuộc đời.
+ Trong bước đường trưởng thành của mỗi con người, không tránh khỏi những sai lầm, vấp ngã. Vấn đề phải biết nhận ra lỗi lầm và sửa sai.
III. Tổng kết
1. Nội dung
- Miêu tả nhân vật Dế Mèn: là một người quan tâm đến vẻ đẹp của bản thân, ăn uống điều độ và có một có một thân hình cường tráng.
- Nhưng khác hẳn với vẻ ngoài tốt đẹp, Dế Mèn lại có một tính cách nóng nảy, xất sượt, xốc nổi, kiêu căng và tự phụ.
- Sau khi bày trò trêu chị Cốc, gây ra cái chết cho Dế Choắt, Dế Mèn hối hận và rút ra bài học đường đời đầu tiên cho mình
2. Nghệ thuật
- Miêu tả loài vật sinh động, nghệ thuật nhân hóa, ngôn ngữ miêu tả sắc bén, dễ hiểu
- Xây dựng các hình ảnh nhân vât gần gũi, thân thiện với thiếu nhi.