I.Tìm hiểu chung
1.Hoàn cảnh ra đời
Nam Cao cầm bút từ khá sớm nhưng tài năng của nhà văn chỉ thực sự được khẳng định với truyện ngắn “Chí Phèo”.Lần đầu tiên tác phẩm này có tên là “Đôi lứa xứng đôi” xb 1941.Với CP,Nam cao đã đưa dòng văn học hiện thực phê phán đến đỉnh cao rực rỡ,đến sự phát triển toàn thịnh thống nhất với chủ nghĩa nhân đạ thám thía rung động
2.Chủ đề
-Tác phẩm là bản kết tội đanh thép XH thự c dân phong kiến tàn bạo đã xô đẩy 1 bộ phận người nông dân vào con đường tội lỗi k lối thoát
-Đồng thời Nam Cao cũng khám phá bản chất lương thiện đẹp đẽ trong đáy sâu tâm hồn những người lao động khốn khổ bị vùi dập đến tưởng như mất cả nhân hình lẫn nhân tính
3.Ý nghĩa nhan đề
-Ra đời 1941,lần đầu tiên tác phẩm có tên” Cái lò gạch cũ”.hình ảnh “cái lò gạch cũ” gợi nhớ trong tâm tưởng người đọc 1 thời về cđ,số phận CP-nhân vật trung tâm từ khi Chí cất tiếng khóc chào đời,bị bỏ rơi trong cái lò gạch cũ,đến khi Chí phải tự kết liễu đời mình trong phẫn uất,tuyệt vọng.
+Cái lò gạch cũ là nơi Chí đc sinh ra:tại đó,1 buổi sớm tinh sương,1 anh đi thả ông lươn nhặt đc Chí Phèo trần truồng,xám ngắt trong cái váy đụp cũ rách.Chí vốn là 1 đứa trẻ bị bỏ rơi k cha k mẹ,cơ cực trăm bề.Chí đc người làng Vũ Đại cưu mang,lớn lên thành anh canh điền khỏe mạnh,lương thiện.Vì bị Bá kiến ghen vô cớ,Chí phải ở tù 7-8 năm,ra tù,Chí đã thành 1 tên lưu manh” trông gớm chết”.Đau đớn hơn Chí còn bị Bá Kiến lợi dụng thành tay sai,anh trượt dài trên con đường lưu manh tội lỗi,k lối thoát.Trong cảm nghĩ của dân làng Vũ Đại,Chí đã thành con quỷ dữ triền miên rong cơn say dài mênh mông bất tận.Chí đã đạp đổ bao nhiêu cảnh yên vui,làm chảy máu và nước mắt của bn người dân lương thiện.Rồi 1 đêm trăng sáng,Chí trở về nhà trong cơn say,gặp Thị Nở-người đàn bà xấu xí,muộn chồng,dở hơi”như người đần trong cổ tích’.Hai đứa ăn nằm với nhau.dần sáng,chí khao khát đc làm ng lương thiện và hy vọng Thị Nở sẽ mở đường cho hắn nhưng bà cô TN lại kiên quyết k cho thị lấy Chí,bà đay nghiến từ hoàn cảnh xuất thân của Chí,về tội lỗi cđ hắn.tuyệt vọng nhận ra bi kịch cđ,nhận ra kẻ thù đã xô đẩy CP vào con đường tội lỗi,Chí xách dao đến nhà Bk đâm chết hắn,tự kết liễu cđ.TN nhìn nhanh cái bụng ,trong đầu thị thoáng hiện ra hình ảnh cái lò gạch cũ bỏ k và bóng ng qua lại.
+ h/a “cái lò gạch” gắn liền với thân phận khốn khổ của CP tứ cố vô thân.Cái lò gạch xuất hiện lần thứ 2 trong tâm tưởng của TN báo hiệu 1 CP con sắp ra đời.Cái bị kịch của CP lại tiếp diễn-bi kịch 1 bộ phận ng nông dân bị giai cấp pk thống trị,lợi dụng,xô đẩy vào con đường tội lỗi k lối thoát,bị cộng đồng coi rẻ,coi khinh như người thừa ỏ hương thôn,họ sinh ra là người nhưng bị tước đoạt quyền làm người.
+h/a có tính chất lặp lại này gắn liền với kết cấu đầu cuối tương ứng đầy sáng tạo của ngòi bút NC,tập trung thể hiện tình thế quẩn quanh,bế tắc k lối thoát của người nd,thể hiện cái nhìn nhứ nhối và chua xót của NC về hiện thực
+Tuy nhiên,nhan đề của tp biểu hiện ít nhiều sự hạn chế của nhà văn trong khi phản ánh hiện thực đs trước CM.Nam Cao chưa khám phá ra khả năng đến với Cm,thay đổi cđ của người nông dân.Nhân vật của NC hoàn toàn thụ động trc hoàn cảnh.Đó cũng là hạn chế chung của dòng vh hiện thực phê phán
-Lần thứ 2;khi in lại,nhà xb đời ms đã tự ý đổi tên cho tp thành” đôi lứa xứng đôi” để đáp ứng thị hiếu tầm thường của 1 số bộ phận công chúng,khiến công chúng tò mò trước mối tình của CP và Thị Nở.Nhan đề k phản ánh đc nd tư tưởng tp và dụng ý của nhà văn với 1 chủ nghĩa nhân đạo thống thiết.
-Lần thứ 3:1946,trong tập “Luống cày”,NC đổi tên lại cho tác phẩm là Chí Phèo
+Đây là cách đăth tên quen thuộc trong truyền thống văn học dân tộc khi lấy nv trung tâm làm tên tp
+Tuy nhiên,tên nv này rất lạ lẫm giống như hầu khắp tên các nhân vật khác trong TG nghệ thuật của NC,đó là những con người của hiện thực đời thường đầy nghiệt ngã.Và thông qua 1 trường hợp có tính cách điển hình,ngòi bú NC đã khái quát bức tranh đs của người nd VN.CP có ý nghĩa tiêu biểu cho 1 hiện tượng XH,cho tình trạng bị tha hóa vô phương cứu chữa vì bị áp bức bóc lột.Từ người nông dân lương thiện( anh Chí) trở thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại,bị coi rẻ,coi khinh,bị đặt ra ngoài lề của đs XH,bị tước đoạt quyền làm người.Tuy nhiên,trong vực thẳm của cđ,Chí vẫn khao khát đc làm người lương thiện.Điều đó làm nên chiều sâu nhân đạo thắm đượm trong tp này của NC.Bởi vậy,nhan đề của thiên truyện vừa thể hiện 1 cái nhìn nhức nhối của NC về hiện thực nông thôn VN trc Cm,vừa gửi gắm quan điểm nhân sinh sâu sắc của nhà văn
II.Phân tích chi tiết
1.Tiếng nói tố cáo đanh thép XHTD pk tàn bạo
-Nam Cao cho rằng nhân vật điển hình là con đẻ của hình ảnh điển hình.Thế nên,với 1 cái nhìn hiện thực tỉnh táo,NC đã tái hiện lại 1 hình ảnh điển hình sắc nét trong bức tranh chung về làng Vũ Đại-hình ảnh thu nhỏ của nông thôn VN trc CM.Làng Vũ Đại dân k quá 2000,xa phủ,xa tỉnh,thế đất ở làng là”quần ngư tranh thực’,giai cấp pk thống trị cường hào ác bá như 1 đàn cá tranh mồi với các phe cánh của BK,Đội Tảo,Bát Tùng,Tư Đạm.Một mặt chúng vào hùa với nhau để bóc lột con em,mặt khác chúng lại ngấm ngầm tiêu diệt lẫn nhua giành quyền thống trị trong làng.Điển hình cho gc thống trị là Bá Kiến
-Bá Kiến luôn tự hào về giọng quát rất sang và điệu cười Tào Tháo,hắn là kẻ già đời lọc lõi,nâng bóc lột lên thành nghệ thuật truyền dạy cho con cháu.Hắn chuyên giả nhân giả nghĩa,ném đá giấu tay”ngấm ngầm đẩy ng ta xuống sông rồi dắt ng lên bờ để người ta cảm tạ biết ơn”,hắn biết mềm nắm rắn buông ,hắn cho rằng phải túm kẻ có tọc chứ k ai túm người trọc đầu,những ng vợ đẹp con khôn lại dễ bị bóc lột.Hắn biết dùng đầu bò để trị đầu bò,và chính hắn đã xô đẩy bộ phận ng nd vào con đường tội lỗi k lối thoát.Chỉ bằng vài lời ngon ngọt dụ dỗ”Anh Chí đấy à?Về bao giờ đấy?Vào nhà uống nước..” hắn đã biến kẻ tử tù thành đầy tớ tay chân cùng với 1 đồng hào bạc.Hắn đã dùng những người nd tha hóa lưu manh thành công cụ phương tiện để gieo rắc những tội ác kinh hoàng để hắn ở giữa trục lợi.Tội ác đó khủng khiếp hơn rất nhiều so với thủ đoạn mua rẻ bán đắt của Nghị Quế( Tắt đèn-Ngô Tất Tố),thủ đoạn cướp ruộng đất ở Nghị Lại (Bước đường cùng-NCH).Bá Kiến còn rất xấu xa về nhân cách,có 3 vợ rồi vẫn k bỏ qua cơ hội để cướp vợ người khác.Vì ghen tuông,đẩy CP đi tù vô cớ và muốn bỏ tù tất cả đám trai trẻ trong làng.Với hình tượng Bá Kiến,NC đã xây dựng 1 nhân vật điển hình,tiêu biểu cho gc thống trị đương thời
-Người nông dân khốn khổ
+Những người có tên ở làng VĐ đều sống k ra nhân dạng con người:CP-con quỷ dữ của làng VĐ,TN xấu xí ngẩn ngơ,ế chồng,nhà có dòng mả hủi,Tự Lãng”tru kỉ cuồng’của CP,vợ chết,con bỏ nhà theo giai,Năm Thọ,Binh Chức bị BK lợi dụng thành đày tớ tay chân,bà cô TN đầy thành kiến
+Đám đông dân làng VĐ,1 đám đông luôn ở trong bóng tối đầy ích kỉ và bị chia rẽ,CP chửi cả làng VĐ,cả làng VĐ tự nhủ “chắc nó trừ mình ra”.Một đám đông hả hê khi CP gọi tận tên tục BK ra mà chửi,nhưng hễ thấy bóng BK xuất hiện thì chỗ này “lạy cụ ạ”,chỗ khác” chào cụ ạ” rồi ai nấy ra về vì sợ người ta lôi mình ra làm chứng thì rắc rối lôi thôi.Cái đám đông giả dối này cũng uất ức trc sự bóc lột tàn bạo của nhà BK nhưng lại rất nhẫn nhục cam chịu.Khi BK bị CP đâm chết,người làng kháo nhau”Tre già măng mọc,thằng ấy chết lại có thằng khác lên thay”.Chính trong hc đó,htg Chí Phèo đã nảy sinh và hoành hành để làm chảy máu và nước mắt của bn ng dân lương thiện,để cuối cùng Chí phải chết k ngưỡng cửa trở về vs cđ lương thiện
2.Nhân vật Chí Phèo
a.Giới thiệu nhân vật
-Lần đầu tiên CP xuất hiện trong sáng tác của NC cùng chân dung của 1 kẻ say rượi,bước chân lảo đảo” hắn vừa đi vừa chửi.Bao giờ cũng thế,cứ rượu xong là hắn chửi.Bắt đầu hắn chửi trời.Có hề gì?Trời có của riêng nhà nào?Rồi hắn chửi đời”.Thậm chí hắn còn chửi cả làng VĐ,chửi cả những ai k chửi nhau với hắn,chửi cha mẹ đẻ ra cái thân hắn làm hắn khổ
-Chí chửi vung lên tất cả,tiếng chửi của 1 tên lưu manh dữ dội,nhức nhối,xé tan màn đêm câm lặng bao trùm khắp VĐ.Tuy nhiên,trong tiếng chửi của CP luôn tồn tại 1 trật tự định sẵn,bao h hắn cũng chửi từ xa đến gần,từ vu vơ xa xôi,từ trời cao vốn linh thiêng vs ngườu Việt đến chửi cs trần thế gần gũi quanh mình,hắn chửi cả nơi hắn đã sinh ra và lớn lên,được cưu mang,ngôi làng đã chứng kiến cđ hắn.Tiếng chửi của hắn phẫn uất
-Mặc dù vậy,bên trong tiếng chửi của CP,người đọc bất chợt nhận ra dù u mê tăm tối vì men rượu,Chí cũng mơ hồ cảm nhận thấy hắn đã bị đánh bật khỏi XH làng VĐ,lạc lõng cùng cực.Chửi nhau cũng là 1 cách giao tiếp của Chí với dân làng,đáp trả lại chỉ là sự thinh lặng tuyệt đối.Hắn mơ hồ thấy nỗi đau khổ cuả đời mình,hắn nghiến răng vào mà chửi.Song,hắn k thể nhận thức đc rõ ràng bi kịch cđ,hắn đã bị tước đoạt quyền làm người,bị đẩy vào vực thẳm cô đơn.
-Ngôn ngữ của Nam Cao khi miêu tả thuật biến hóa linh hoạt,có lời của dân làng VĐ “chắc nó trừ mình ra”,có lời người trần thuật “có hề gì?,trời có của riêng nhà nào?”,có lời của Chí Phèo như đang nói với chính mình” thế thì có phí rượu k?thế thì có khổ hắn k?” Nhà văn như nhập thân vào nhân vật để từ đó nêu ra hiện tượng XH,htg người nd bị tha hóa,bị tước đoạt quyền làm người,bị bỏ rơi bên lề của đời sống với bao uất ức và căm phẫn trong khốn khổ tăm tối.Vì thế,rất có lí khi 1 nhà văn viết” khi CP ngật ngưỡng bước ra từ trong ách của NC thì đây ms là hiện thân cho nỗi thống khổ tột cùng của ng nd trong XH cũ”
b.CP vốn là người nd hiền lành lương thiện
-Ngược dòng thời gian,NC cho ng đọc bắt gặp thân phận khốn khổ của CP từ khi ms sinh ra.Chỉ là 1 đứa trẻ bị bỏ rơi trong lò gạch cũ bỏ k và 1 anh đi thả ống lươn nhặt đc CP,đem về trao cho 1 bà góa mù rồi góa ấy lại bán hắn cho 1 bác phó cối k con.Bác phó cối chết,hắn bơ vơ đi ở hết nhà nhày đến nhà khác.Tuổi thơ cơ cực đầy nước mắt trôi qua.Lớn lên dưới sự bao bọc của những người nd lương thiện,Chí đã trở thành 1 anh canh điền khỏe mạnh,đi làm thuê cho nhà Bá Kiến.Chí cũng từng ao ước có 1 gđ nho nhỏ,chồng cướp mướn cày thuê,vợ dệt vải.Khá giả có dăm ba sào ruộng để làm,chúng lại nuôi con lợn để làm vốn.Ước mơ này nhỏ nhoi chân thực mà đáng quý trọng biết nhường nào.Nhất là đối với 1 ng chưa từng đc sống trong k khí gia đình như anh Chí
-Qua số phận của CP,một mặt nhà văn bộc lộ lòng thương cảm dành cho những người lđ khốn khổ,họ càng hiền lành lương thiện bn,càng bị trà đạp áp bức bấy nhiêu.Người nông dân trong XH cũ k thể làm chủ đc cđ mình;Mặt khác,NCđã dũng cảm vạch trần sự tàn tệ của bọn địa chủ cường hào đã bất chấp mọi thủ đoạn để chà đạp lên ng nd,đày đọa họ vào tăm tối,thậm chí cướp đoạt cả tự do và cđ của ng nd khốn khổ
c.Quá trình tha hóa
-Ra tù,Chí mang chân dung ngoại hình của 1 kẻ lưu manh:Cái đầu trọc lốc,cái răng trắng hớn,...Trong cái nhìn của ng dân làng VĐ,trông CP đặc như 1 thằng săng đá( lính đánh thuê) hiện ra trong cái nhìn đầy kinh sợ.Ra tù hôm trước,hôm sau hắn uống rượu say khướt từ trưa đến xế chiều,xách dao đến nhà Bá Kiến gọi tận tên tục chửi hắn.Cảnh tượng thật ầm ĩ.Bà cả đẩy bà ,bà 2 đẩy bà 3,bà 3 đẩy bà 4 rồi các bà đóng chặt cổng,cuối cùng có mấy con chó vs 1 thằng sa rượu,dân làng hả hê,Lí Cường về:”Bốp!”,1 cái tát, dân làng hả hê,rồi tiếng đấm đá bình bịch.CP lăn lộn dưới đất ăn vạ,lấy mảnh chai cào vào mặt,máu ra loe loét trông gớm quá!Giữa cảnh hỗn loạn,BK trở về,nhìn qua cơ sự,cụ Bá hiểu ngay.Bằng mấy lời dỗ dành ngon ngọt,kẻ già đời đục khoét này đã xoa dịu cơn tức giận của Chí.Dụ dỗ đc CP vào nhà cũng là lúc BK âm mưu lợi dụng Chí,biến Chí thành kẻ đày tớ trung thành,tay chân đâm thuê chém mướn,xô đẩy Chí vào con đường tội lỗi k lối thoát
NX: Trên bước đường tha hóa của cđ Chí,NC đã phân tích lí giải những nguyên nhân sâu xa dẫn đến bi kịch tha hóa này:
+ Do bè lũ cường hào ác bá với thủ đoạn tinh vi xảo quyệt đã liên tục lợi dụng ng dân
+Do bản thân người lao động đã vùng lên đấu tranh đơn độc tự phát,họ vừa là nạn nhân của nỗi sợ cố hữu của chính mình,vừa là nạn nhân của thói hiếu thắng”anh hùng rơm”
+ Do hoàn cảnh làng xã nông thôn VN với phần đông sống trong tăm tối và ích kỉ đã làm nảy sinh ra htg Chí Phèo
-Chí Phèo trượt dài trên con đường tội lỗi và trở thành con quỷ dữ của làng VĐ
+Lần thứ 2 đến nhà BK,Chí mong muốn đc đi ở tù vì ở tù còn có cơm mà ăn,ở trong làng tấc đất cắm dùi k có.Hiểu rằng Chí đang uy hiếp mình,BK đã đảo ngược tình thế.Lợi dụng Chí để đi đòi nợ
+Chí mất hết ý thức về thời gian,hắn k nhớ được tuổi của mình.Đời hắn triền miên trong những cơn say dài mênh mông bất tận,trong u mê tăm tôi,hắn đã tự hủy hoại nhân hình của mình mà chẳng hề hay biết.Mặt hắn thì mặt của 1 “con vật lạ”,vằn dọc vằn ngang k thứ tự,biết bn sẹo.Đời hắn rơi vào kiếp sống của quỷ dữ vs những tội ác kinh hoàng,hắn chưa bao h tỉnh để biết rằng hắn đã đạp đổ biết bao cảnh yên vui,phá tan bn cơ nghiệp,làm chảy máu và nc mắt của bn người dân lương thiện.Hắn làm tất cả điều đó trong khi say,khi “người ta sai hắn làm”.Lúc này Chí bị dân làng xa lánh như 1 bệnh dịch.Nơi hắn ở ngoài bờ sông,trc đây vẫn có con đường ra sông gánh nc.bây h họ lấp lại,mở 1 đường khác,dù phải đi đường vòng xa hơn
TÓM LẠI CHUNG:Trong kiếp sống của con vật lạ,Chí đã bị đẩy bật ra khỏi chế XH con người.U mê tăm tối bủa vây đời Chí.Chí k ý thức đc bi kịch cđ.Chí đã thành 1 kẻ thừa ở hương thôn xưa,k chấp nhận vào XH con người.Trong khi lên án XHTD pk tàn bạo,ngòi bút của NC chứa đựng 1 cái nhìn thật xót xa khi chứng kiến nh phải bán mình cho quỷ dữ để có miếng cơm manh áo.Người nd đã bị giai cấp pk lợi dụng để đàn áp chính những người cùng gc cũng thống khổ như họ.Từ đó,Nam Cao đã phanh phui bản chất xảo quyệt cũng như chỉ ra những hạn chế của ng nd và minh oan cho họ.
d.Quá trình thức tỉnh linh hồn người
-NN thức tỉnh:bằng niềm tin sâu sắc vào bản chất tốt đẹp của nd ,NC đã k để CP trượt dài bằng con đường tội lỗi để vĩnh viễn trong kiếp quỷ dữ mà nhà văn đã khám phá ra bản chất lương thiện k thể nào bị hủy diệt hoàn toàn trong sâu thẳm người nd khốn khổ ấy.Quá trình thức tỉnh linh hồn người của Chí đc diễn tả thật xúc động vs nhiều xót thương bằng những trang văn thấm thía chất trữ tình.Nhà văn đã lí giải nguyên nhân thức tỉnh linh hồn người trong Chí giữa những tháng năm đen tối của cđ.Trước hết là do cuộc gặp gỡ giữa CP và TN đã làm thay đổi tâm lý và sinh lý của Chí để hắn đc sống như 1 con ng,đc thấy chính mình trong mqh giữa người vs người.Hơn nữa,trận ốm đem đến cho Chí cảm nghĩ rằng hắn k còn là kẻ mạnh,hắn k thể rạch mặt giật cướp mãi đc,tương lai là đói rét,ôm đau,cô độc,hắn sợ cô độc hơn hết thảy.Nỗi sợ này rất Người,là chiều sâu logic bên trong của quá trình thức tỉnh linh hồn người đc NC miêu tả thật trọn vẹn
-Diễn biến
+ Chí tỉnh giấc và tỉnh rượu:buổi sáng hôm ấy,khi Chí mở mắt ra,hắn đoán rằng trời đã sáng”mặt trời chắc đã lên cao và nắng bên ngoài chắc là rực rỡ ”.Ý thức về thời gian dần trở về trong Chí.Rồi hắn tỉnh rượu,nghĩ đến rượu hắn thoáng rùng mình,thấy sợ rượu như người ốm sợ cơm.Những âm thanh xôn xao vọng vào tâm hồn hắn thật bồi hồi.Tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá,tiếng gõ thuyền chải đuổi cá,tiếng ng ns đi chợ về,...Những tiếng quen thuộc ấy hôm nào chẳng có nhưng hôm nay hắn ms nghe thấy...Hơn 20 năm qua,lần đầu tiên hắn tỉnh rượu để đón nhận khoảnh khắc bình yên của cs đời thường bấy lâu hắn đã chôn vùi.Những thanh âm ấy gọi về vs những mộng đẹp ngày xưa,giấc mộng của tuổi đôi mươi trong trẻo bình yên,1 nếp nhà với cảnh chồng cuốc mướn cày thuê,vợ dệt vải,khá giả thì có dăm 3 sào ruộng,có lợn nuôi làm vốn...Thế nhưng kỉ niệm về hạnh phúc là hạnh phúc k còn,kỉ niệm về đau khổ là đau khổ chưa nguôi.Mộng đẹp tan vỡ,hiện tại,tương lai,đói rét,đơn độc,hắn đã tới bên kia cái dốc của cuộc đời.Tương lai thật lạnh lẽo,ảm đạm,hắn sợ cô độc hơn hết thảy.Những cảm xúc của 1 ng bình thường trở lại chiếm lĩnh nhưxng suy nghĩ của Chí làm dấy lên trong lòng xót thương cho bản thân mình với bao thổn thức bồi hồi.Bởi thế,”Nếu TN k vào,thì hắn đến khóc đc mất”.Với những xúc cảm,rung động bên trong của Chí,NC đã khơi mở cái bản tính lương thiện ngày thường bị lấp đi của hắn vs cái nhìn đầy bao dung,xót thương,thấm tình người.
+Chí tỉnh ngộ:Bằng 1 cảm quan nhận đạo,NC đã dứt khoát minh oan cho nỗi thống khổ của CP để người đọc 1 lần nữa gặp lại anh Chí” hiền lành như đất” qua bát cháo hành đơn sơ giản dị của thị Nở.TN vào đem theo nồi gì đậy vung,thị múc cháo ra bát:”Thằng này ngạc nhiên.Hết ngạc nhiên hắn thấy mắt mình hình như ươn ướt”.Cầm bát cháo TN đưa trên tay,Chí tần ngần.Lần đầu tiên hắn đc 1 người khác cho,hắn k phải dọa nạt,giật cướp,k phải đày đọa bản thân.Bát cháo xoàng xĩnh và nóng hổi ấm hương vị tình người,mang theo lòng tốt vô tư,trong sáng ,chân thật của TN làm bừng lên trong Chí khoảng trời của tình người,hắn rưng rưng xúc động” Trời ơi!Cháo ms thơm làm sao.Những người chưa ăn cháo hành k biết cháo hành ăn rất thơm và ngon”.Nhưng tại sao đến tận bây h hắn mới nếm vị mùi cháo?Chí tỉnh ngộ về tình người.Đã quá 40t đời Chí ms hiểu thế nào là lòng tốt,hiểu rằng nếu người ta chưa từng đc đón nhận lòng tốt sẽ bao h biết hết giá trị của lòng tốt.Và 1 lòng tốt giản dị như thế đến bây h Chí ms đc đón nhận.Giữa mênh mông làng Vũ Đại,chỉ có tình thương của TN đến vs Chí,chỉ có thị đối xử vs hắn như 1 con ng bt,đáng đc yêu thương.Bởi vậy,Chí thêm xúc động,thêm thấm thía và trân trọng tấm lòng vàng của TN.Bát cháo hành của TN làm hắn suy tư nhiều,lòng tự trọng hồi sinh khi hắn nghĩ về quá khứ cùng nỗi nhục bị bà ba gọi lên bóp chân”20 tuổi người ta k là gỗ đá nhưng cũng k toàn là xác thịt.Người ta k thích cái gì người ta khinh”.Và trong sự so sánh giữa bà Ba và thị Nở,lòng Chí bật lên nỗi khát khao về 1 mái ấm gia đình,mơ ước ngày xưa tha thiết hơn.Chí khao khát dc làm người lương thiện,hắn thấy lòng thành trẻ con,Chí muốn làm nũng với thị như làm nũng với mẹ.Khoảnh khắc này thật êm đẹp nhường nào.Những giông bão trong cđ dữ dội của Chí tan biến mất tự bao giờ.Chí hy vọng thị Nở sẽ mở đường cho hắn.Và TN thấy “Chí cười nghe thật hiền”.Chí muốn hạnh phúc này kéo dài mãi mãi,hắn thốt lên: “giá cứ thế này mãi thì thích nhi?”Giá cứ bình yên bằng lặng thế này thì tốt biết bao,TN sẽ là nhịp cầu nối để đưa Chí trở về vs cđ lương thiện và hắn đã ns vs thị 1 câu rất phong tình theo ý hắn: “Hay là mình sang đây ở với tớ 1 nhà cho vui”.Đây đúng là lời tỏ tình của 1 anh canh điền rất thật thà mà k kém phần ý nhị.
-Ý nghĩa:
+Sự thức tỉnh linh hồn người của Chí là minh chứng cho nguyên tắc lẽ sống tình thương ở ngòi bút Nam Cao.Tình thương ở người đàn bà xấu xú ma chê quỷ hờn “như 1 người đần trong cổ tích” đã chiến thắng phần quỷ dữ trong CP,tình thương đã chiến thắng bóng tối để dẫn lối đưa đường cho CP trở về kiếp sống lương thiện,với ánh sáng của nhân cách.NC khẳng định bản chất lương thiện k bao h mất tắt trong đáy sâu tâm hồn những người cùng khổ bị vùi dập đến tưởng như mất cả nhân hình lẫn nhân tính
+Trang văn NC thật tôn trọng cái hạnh phúc nhỏ nhoi của CP và TN,những con người bị rẻ khinh trong xã hội làng VĐ.Hạnh phúc của họ cũng thật đầm ấm,thấm dư vị của tình người và hạnh phúc ấy xứng đáng là 1 câu chuyện cổ tích về tình yêu thương con người
+Nc cũng cho rằng “nc mắt là 1 miếng kính biến hình vũ trụ,giọt nước mắt của CP là giọt nc mắt sẽ ám ảnh người đọc khôn nguôi về nỗi thống khổ của 1 anh canh điền bị vùi dập về khát khao tha thiết đc làm người lương thiện.Với chi tiết nước mắt của CP,sáng tác của NC đạt đến chiều sâu nhân đạo hiếm có.
e.bi kịch cự tuyệt quyền làm người
-Tuy nhiên,bằng cái nhìn hiện thực tỉnh táo,NC đã xác nhận 1 hiện thực phũ phàng.Cđ bằng phẳng và lương thiện dứt khoát k chấp nhận cho CP trở về.Chí đc sống hạnh phúc với TN vỏn vẹn 5 ngày.Đến hôm thứ 6,thị chợt nhớ ra thị còn có 1 bà cô,và bà cô thị nội nay mai sẽ về,thị quy định:”hãy dừng yêu để hỏi bà cô thị đã”.Bà cô lập tức đay nghiến thị Nở,bà thấy nhục nhã,bà gào lên như con mẹ dại.Bà k cho cháu bà “lấy 1 thằng k cha k mẹ,có đọc 1 nghề rạch mặt ăn vạ”.
+Nguyên nhân trực tiếp khiến Chí k thể đến đc với TN rõ ràng là do bà cô
+Nhưng ta k trách gì bà cô bởi vì con người bình thường chúng ta cũng vậy thôi.Thật k thể dễ dàng để tin tưởng.Song,NC đã chỉ ra nguyên nhân sâu xa đầy chua xót trong tiếng chửi của bà cô.Chí không thể lấy thị Nở vì trc hết Chí là đứa trẻ bị bỏ rơi,k cha k mẹ thành 1 cái tội,thành bản án vô hình đeo đẳng cđ Chí,ngăn cản Chí đến với hạnh phúc.Và sau nữa,Chí có độc 1 nghề rạch mặt ăn vạ.Thành kiến nghiệt ngã đã quay nhìn hắn như con quỷ dữ.Linh hồn người ttrong Chí trở về nhưng k ai đón nhận
-Chí rơi vào bị kịch đau đớn.NC đã phản ánh bi kịch đau đớn nhất trong văn học hiện thực phê phán,đó là bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
+ TN chút hết tất cả lời của bà cô vào mặt Chí ,hắn ngẩn người ra,hắn thoáng thấy hơi cháo hành.Hạnh phúc vừa ms đây thôi đã k còn nữa,cái phũ phàng này có phải là thực tại?
+TN dúi cho CP 1 cái,Chí lăn ra sân,đã lăn ra thì phải rạch mặt ăn vạ,lấy gì làm cho máu chảy,hắn tìm đến rượu.Song,vì có rượu,nỗi đau khổ trong hắn vẫn hiển hiện.Rượu k đánh thức bản năng quỷ dữ,trái lại,càng uống rượu nỗi đau khổ càng trỗi dậy.Nỗi đau khổ mạnh hơn bản năng “hơi rượu đang sặc sụa,hắn cứ thoang thoảng thấy hơi cháo hành”.Hắn ôm mặt khóc rưng rức,thương thân biết nhường nào.Hắn nhận ra hắn muốn làm người lương thiện nhưng k thể đc nữa rồi.Đôi bàn tay đã từng gây bn tội lỗi ôm lấy khuôn mặt vằn dọc vằn ngang k thứ tự biết bn là sẹo,nước mắt rơi xuống,tức tưởi nghẹn ngào,uất hận,tất cả cái tủi cực cay đắng của cđ đơn độc bị tước đoạt quyền làm người trở về.Cánh cổng của cđ lương thiện vừa hé mở đã bị đóng lại thật phũ phàng
+Trong cũng quẫn tuyệt vọng,Chí xách dao ra đi,vừa đi vừa lẩm bẩm chửi TN và bà cô thị nhưng đôi chân lại đưa Chí đến nhà BK.Hách dịch như mọi khi,BK quát “Anh Chí đấy hả? Lè bè vừa chứ,tôi k phải các kho”.BK vẫn miệt thị CP như mọi khi,vẫn ngỡ Chí mãi là đày tớ tay chân cho hắn.Nhưng,Chí đã vênh cái mặt lên kiêu ngạo “tao đã bảo tao k đòi tiền” “ồi hắn dõng dạc” tao muốn làm người lương thiện”.Câu nói của Chí đã vượt qua tầm khôn ngoan lọc lõi của BK.Tuy nhiên với 1 kẻ nâng bọc lột lên thành 1 nghệ thuậ truyền dạy cho con cháu,BK biết gió chiều nào che chiều ấy,hắn lại vỗ về CP như năm xưa” ồ,tưởng gì,anh làm người lương thiện cho thiên hạ nhờ”.
+Nhưng,Chí là người nô lệ đã thức tỉnh,anh đã nhận rõ kẻ thù của đời mình: “ Ai cho tao lương thiện,làm thế nào cho mất hết những vết mảnh trai trên mặt này?tao k thể làm người lương thiện đc nữa”.Đó cũng là lời kêu thương tuyệt vọng cho 1 kiếp người đau khổ.Lúc này,Chí sáng suốt hơn bao giờ hết để nhận ra BK đã lợi dụng,xô đẩy cả cđ anh,nhận ra tình trạng vô phương cứu chữa của đời mình.Lưỡi dao của CP đã kết liễu cđ của BK xảo quyệt và kết thúc cđ của chính anh.
+Khi người làng đổ đến xem,họ thấy Chí đang ngáp ngáp trong 1 vũng máu tươi.Anh đã hoàn lương nhưng k ai thấu hiểu cho điều đó,khát vọng của anh chôn sâu trong 3 tấc đất,cả làng Vũ Đại vẫn thấy anh trong lớp vỏ quỷ dữ.Đây là hiện thực đầy chua xót.Để có miếng cơm manh áo anh phải bán mình cho quỷ dữ,khi ý thức nhân phẩm trở về,anh phải tự đoạt tuyệt với cđ mình.
* Ý nghĩa của bi kịch
-Chí Phèo là hình tượng có tính cách điển hình,hiện tượng 1 bộ phận người nông dân bị xô đẩy vào con đường lưu manh tội lỗi k lối thoát:Trước CP có Năm Thọ,Binh Chức,sau CP sắp sửa lại có 1” CP con”.Cái lò gạch cũ bỏ không và bóng người lại qua hiện lên thật nhức nhối.
-NC đã phân tích nguyên nhân khách quan và nn chủ quan của bi kịch ấy.NN khách quan là do giai cấp phong kiến thống trị,do 1 hoàn cảnh điển còn nhiều lạc hậu( làng Vũ Đại).NN chủ quan là do chính hạn chế của người nông dân khi vùng lên đấu tranh còn tự phát,dễ bị lợi dụng
-Qua cái chết của CP và BK,NC phản ánh mâu thuẫn gay gắt k thể dung hòa đc giữa 2 giai cấp chỉ nay mai sẽ bùng nổ dữ dội,đó là dự cảm của 1 cây bút tài hoa
3.Nghệ thuật
-Kết cấu linh hoạt,chặt chẽ,kết cấu đầu cuối tương ứng giàu ẩn ý,ngôn ngữ sống động đa thanh,trần thuật từ nhiều điểm nhìn
-Xây dựng nhân vật điển hình có yếu tố tiêu biểu cho 1 htg của XH
-Chất triết lí trữ tình trong ngôn ngữ NC
-NT miêu tả nội tâm nhân vật