-------
1.Khái niệm:
- Chủ đề là những vấn đề cơ bản, vấn đề trung tâm được đặt ra trong tác phẩm văn học
- Phân tích chủ đề một bài thơ/ đoạn thơ là quá trình khám phá và giải thích những ý tưởng, cảm xúc, và thông điệp chính mà tác giả muốn gửi gắm trong bài thơ/ đoạn thơ.
- Việc phân tích chủ đề của đoạn thơ thường hướng đến phân tích nhan đề, bố cục, mạch cảm xúc, hình ảnh trung tâm, các từ ngữ chủ đề, tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình.
2. Tìm ý
Để tìm ý cho dạng đoạn văn phân tích chủ đề 1 đoạn thơ/ bài thơ các em có thể đặt ra những câu hỏi sau:
+ Chủ đề chính của bài thơ/ đoạn thơ là gì?
+ Nhan đề của bài thơ có ý nghĩa như thế nào và có hướng vào chủ đề không?
+ Bài thơ được chia làm mấy phần? Mỗi phần thể hiện khía cạnh nào của chủ đề chính?
+ Hình ảnh nào là hình ảnh trung tâm của bài thơ? Qua bài thơ, hình ảnh ấy hiện lên như thế nào?
+ Tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình được bộc lộ như thế nào trong bài thơ?
+ Đoạn thơ khơi gợi trong em những tình cảm, trách nhiệm gì?
3. Dàn ý:
*Mở đoạn:
+ Giới thiệu xuất xứ đoạn thơ/ bài thơ
+ Giới thiệu VĐNL: Chủ đề của bài thơ
*Thân đoạn:
Phân tích chủ đề của đoạn thơ/ bài thơ dựa vào các yếu tố sau:
+ Nhan đề
+ Bố cục, mạch cảm xúc
+ Hình ảnh trung tâm của bài thơ/ đoạn thơ
+ Tình cảm – cảm xúc của nhân vật trữ tình
*Kết đoạn:
+ Khẳng định lại chủ đề và thông điệp của đoạn thơ
+ Đoạn thơ khơi gợi trong em những tình cảm, cảm xúc nào?
+ Em nhận thức được trách nhiệm gì khi đọc đoạn thơ?
Đề số 1: Lập dàn ý cho đề Viết đoạn văn phân tích chủ đề của bài thơ sau:
Con sẽ không đợi một ngày kia
khi mẹ mất đi mới giật mình khóc lóc
Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ?
Con hốt hoảng trước thời gian khắc nghiệt
Chạy điên cuồng qua tuổi mẹ già nua
mỗi ngày qua con lại thấy bơ vơ
ai níu nổi thời gian?
ai níu nổi?
Con mỗi ngày một lớn lên
Mẹ mỗi ngày thêm già cỗi
Cuộc hành trình thầm lặng phía hoàng hôn.
….ta quên mất thềm xưa dáng mẹ ngồi chờ
giọt nước mắt già nua không ứa nổi
ta mê mải trên bàn chân rong ruổi
mắt mẹ già thầm lặng dõi sau lưng
Khi gai đời đâm ứa máu bàn chân
mấy kẻ đi qua
mấy người dừng lại?
Sao mẹ già ở cách xa đến vậy
trái tim âu lo đã giục giã đi tìm
ta vẫn vô tình
ta vẫn thản nhiên?
(Đỗ Trung Quân, Mẹ, 1986)