HỆ THỐNG KIẾN THỨC VĂN HỌC DÂN GIAN
Tổng hợp chi tiết các kiến thức trọng tâm
Khái niệm: Văn học dân gian là những tác phẩm nghệ thuật ngôn từ truyền miệng do quần chúng nhân dân sáng tạo ra trong quá trình sinh hoạt, lao động, nhằm phục vụ trực tiếp cho các sinh hoạt tinh thần của cộng đồng.
Các đặc trưng cơ bản:
- Tính truyền miệng: Phương thức lưu truyền tác phẩm từ đời này sang đời khác bằng lời nói, trí nhớ.
- Tính tập thể: Quá trình sáng tác có tính tập thể. Một cá nhân khởi xướng, cộng đồng tiếp nhận và sửa chữa.
- Tính thực hành sinh hoạt: Gắn bó mật thiết với các sinh hoạt trong đời sống (lao động, nghi lễ...).
- Tính dị bản: Cùng một tác phẩm nhưng có nhiều phiên bản khác nhau do quá trình truyền miệng.
1. Thần thoại
Kể về sự tích các vị thần, giải thích tự nhiên (Vd: Thần Trụ Trời).
2. Sử thi
Tác phẩm tự sự quy mô lớn kể về những biến cố trọng đại của cộng đồng (Vd: Đăm Săn).
3. Truyền thuyết
Kể về nhân vật, sự kiện lịch sử có thật nhưng thêm thắt yếu tố kì ảo (Vd: Thánh Gióng).
4. Truyện cổ tích
Thể hiện ước mơ về công lý "ở hiền gặp lành" qua các kiểu nhân vật (Vd: Tấm Cám).
5. Truyện ngụ ngôn
Mượn chuyện loài vật để răn dạy bài học triết lý nhân sinh (Vd: Ếch ngồi đáy giếng).
6. Truyện cười
Nhằm giải trí hoặc phê phán thói hư tật xấu (Vd: Lợn cưới áo mới).
7. Tục ngữ
Câu nói ngắn gọn, đúc kết kinh nghiệm sống, lao động của nhân dân.
8. Câu đố
Mô tả sự vật bằng hình ảnh ẩn dụ để suy đoán, rèn luyện trí tuệ.
9. Ca dao
Thơ ca có nhạc điệu, diễn tả thế giới nội tâm, tình cảm con người.
10. Vè
Kể về các sự kiện thời sự mang tính chất thông báo hoặc bình luận.
11. Truyện thơ
Tác phẩm tự sự bằng thơ, phản ánh số phận và khát vọng tự do (Vd: Tiễn dặn người yêu).
12. Sân khấu dân gian
Hình thức biểu diễn có kịch bản như Chèo, tuồng, múa rối nước.
- Kho tàng tri thức: Cung cấp tri thức về tự nhiên, xã hội, lịch sử và con người.
- Giá trị giáo dục: Giáo dục đạo lý làm người, tinh thần yêu nước, lòng nhân đạo.
- Giá trị thẩm mỹ: Nuôi dưỡng văn học viết, lưu giữ vẻ đẹp ngôn ngữ dân tộc và các thể thơ truyền thống.